Mayor's Inaugural Speech
IGaCoS Officials
| State of the City Address of the City Mayor Hon. Aniano P. Antalan |
|
(Let Us Sustain It!... Let Us Scale It Up!...) Ni Hon. ANIANO PARAISO ANTALAN City Mayor, ISLAND GARDEN CITY OF SAMAL, DAVAO DEL NORTE
PAGTIMBAYA (Greetings)…
…akong mainiton ug kinasing-kasing nga pagtimbaya: MALIPAYONG ADLAW KANINYONG TANAN!
PASIUNA (Introduction)…
Dalaygon gayud ug angay nga pasalamatan ang Atong Diyos nga Tuburan sa Gugma ug Tanang Gahum (Atong Magbabaya, Allah, Yahweh, El Shaddai), tungod sa paghatag pag-usab kanako niining maong higayon aron mapa-abot pag-usab kaninyo kining Taho sa Kahimtang sa Lungsod.
Duha na ka tuig ang milabay, sa samang okasyon atul sa akong unang State-of-the-City Address niadtong 2008, mapasigarboohon nato nga gilusad dinhi ang atong Executive-Legislative Agenda isip atong hiniusang People’s Agenda hangtud mahuman ang atong tag- tulo-ka-tuig (3-year) nga termino karong Hunyo 30, 2010.
Tungod niini, ani-a ako karon, dili lamang aron makig-pulong kaninyong mga halangdong miyembro sa Sangguniang Panglunsod sa Samal atul ning atong pagsaulog sa ika-12 ka tuig nga Anibersaryo sa pagkahimugso sa Island Garden City of Samal, kondili aron usab nga kinasing-kasing nga magpadayag ngadto mismo sa mga katawhan nga nagtuboy ug nagbulig kanato niining pwesto nga atong gi-huptan sa matood nga kahimtang ug mga hagit sa atong Syudad.
Busa, pinasubay sa maong Executive-Legislative Agenda, akong paningkamutan pagsaysay kung nagmalamposon ba kita o napakyas sa atong pag-asdang niining mosunod: 1. Pagpakunhod sa IRA dependence pinaagi sa pagpa-usbaw sa lokal nga kinita-an (Reduction of IRA Dependence Through Revenue Generation); 2. Sustenable nga Syudadnong Kalambo-an (Sustainable Urbanization) ug Pag-protektar ug Pag-alima sa Kinaiyahan (Environmental Protection); 3. Pagka-on sa Tanan (Food Security); 4. Tawhanong Ka-segurohan ug Kalambo-an (Social Welfare and Development); 5. Maligdong ug Maayo nga Panggamhanan (Good Urban Governance); ug, 6. Kahusay ug Ka-segurohan sa Katilingban (Public Order and Safety).
AGENDA 1. PAGPAKUNHOD SA IRA DEPENDENCE PINAAGI SA PAGPA-USBAW SA LOKAL NGA KINITA-AN (REDUCTION OF IRA DEPENDENCE THROUGH REVENUE GENERATION)
Niadtong akong Taho kaninyo sa milabay nga tuig, usa sa pinaka-kontrobersyal nga akong gipa-dayag mao ang pag-kunhod sa kategoriya o klasipikasyon sa atong Syudad (gikan sa 3rd Class City ngadto sa 4th Class City) bisan pa sa makanunayon nga pag-usbaw sa atong kinitaan. Nahitabo ang maong pag-kunhod sa atong income classification tungod kay nagkulang og kapin lamang sa PHP1 Milyon ang atong lokal nga kinitaan aron makab-ot ang bag-ong bracket nga gipa-tunhay sa Department of Finance (DoF) aron magpabilin kita sa 3rd Class City nga kategorya.
Isip inyong Amahan sa Lungsod, gi-aghat ko kamo nga sabton unta ang maong realidad isp dakong hagit kanatong tanan – mga opisyales, mga empleyado, mga negosyante, ug ilabi na ang bagang hut-ong sa atong mga taxpayers.
Busa, sa milabaynga Tuig 2009, … · Gipang-hingusgan gayud nato ang mga inisyatiba aron mo-usbaw pa ang kinitaan sa atong Syudad; ug, · Gi-palawig pa gayud nato ang atong mga sistema aron ma-seguro nga ang piskal nga pagpadagan sa syudad kanunay nga nahi-subay sa principles of transparency and accountability.
Ug unsay gisangputan sa atong mga paningkamot?
KITA (Revenues)
Miusbaw sa P74 milyones o 27% ang kinatibuk-ang kita sa syudad. o P68 milyones nga usbaw sa atong Internal Revenue Allotment o IRA; ug, o P6 milyones nga usbaw gikan sa koleksyon sa local taxes.
Bisan pa sa pagkunhod sa atong kinitaan sa Real Propery Taxes, miusbaw gihapon ang atong local taxes… · Gikan sa P29.6 milyones niadtong tuig 2008, mi-usbaw kini ngadto sa P35.6 milyones sa 2009. · Nagagikan kini sa Business and other local taxes, Service Income, ug Economic Enterprise.
Sa unang higayon, human sa kapin napulo ka tuig, mi-ginansya na gyud ang pipila sa atong Economic Enterprise. · Mi-usbaw ang kinitaan gikan sa Kaputian Beach Park ug sa pag-kolekta sa Road Userrs’ Fees; · Mikabat sa P6 milyones ang na-ambit niini sa atong panudlanan; ug, · Kini gumikan kay gi-pasa na gayud sa atong Sangguniang Panglunsod ang dugay-na –kaayo-natong-gihandum nga bag-ong Economic Revenue Code ug sa madasigong pag-implementar sa pag-kolekta niini. · Tungod niini, kinasing-kasing nakong ipa-abot kaninyo, -- “Daghan kaayong salamat, Sanggunian!”, ug ngadto sa atong mga collectors, “Keep up thegood work!”
GALASTOHAN (Expenditures) Niadtong 2009, mikabat sa P272.4Milyones ang atong galastohan sa Syudad… o Ang Personal Services (PS) mikabat sa P156.5Milyones; o Ang Maintenance and other Operating Expenses (MOOE) mikabat sa P114 Milyones; ug, o Ang mikabat sa P56.3 Milyones ang gidapat sa inprastraktura ug uban pang programa nga alang sa mga proyektong-pangkauswagan sa atong siyudad (Development Fund),.
SURPLUS Sa pagsumada pagtapos sa tuig 2009, naka-hagpat kita og P15.8 milyones nga surplus. Busa, dugang na kini nga pondo alang sa operasyon ug mga programa sa lokal nga panggamhanan karong 2010. Busa, gumikan sa pag-usbaw sa atong kinitaan sa syudad, atong i-apela sa Department of Finance (DoF) karong tuiga ang atong sitwasyon aron kahatagan og rekonsiderasyon nga mahibalik ang syudad ngadto sa pagka 3rd class City.
AGENDA 2. SUSTENABLE NGA SYUDADNONG KALAMBO-AN (SUSTAINABLE URBANIZATION) UG PAG-PROTEKTAR UG PAG-ALIMA SA KINAIYAHAN (ENVIRONMENTAL PROTECTION)
IMPRASTRUKTURA Sa milabay nga napulog-usa (11) ka tuig nga hapsay ug epektibong pagpatuman sa mga programang pang-infrastruktura, anam-anam na natong na-kita o na-bati ang mga bunga sa atong hiniusang misyon sa pag-asdang sa sustenable nga syudadnong kalamboan ug sa pagpakunhod sa tumang ka-kabus nga nasinati sa katawhan dinhi sa atong Isla. · Ang mga maayong kadalanan, limpyo nga tubig-mainom, ug elektrisidad sa kabarangayan nagapadayon nga napahimuslan sa tanang sektor ning atong dakbayan. Partikular nga naka-benepisyo og maayo mao ang sektor sa mga yanong mag-uuma, mananagat, negosyante, transportasyon, mga mananakay o pasahero, ug ang turismo. · Ang atong gipa-tukod, gi-ayo, ug gi-mintinar nga mga gambalay sa gobyerno dinhi sa atong siyudad nakatabang kaayo sa sektor sa edukasyon, maayong panglawas, ug pangkalamboang sosyal sa mga katigulangan o “senior citizens”, kababayen-an ug mga kabataan, mga igsoon natong ginatawag nga “persons with disability”, ug uban pa.
Tungod sa nagka-nindot nga infrastruktura, nahimo na nga piniling destinasyon sa mga turistang lokal ug langyaw ang atong Isla. Ug labaw sa tanan, naka-agni kita og mga “investors” nga mi-tukod og negosyo dinhi sa atong lugar, diin ubay-ubay usab ang nakabepisyo gikan sa sektor sa mga mamumuo, ug nakadugang sa atong “local revenues”. Kini nagaka-hitabo tungod sa maayong koordinasyon sa atong mga opisyales sa Syudad, kabarangayan, ang opisina sa atong halangdong Kongresista Anton Lagdameo, ug gobyernong probinsyal ug nasyonal.
Kadalanan Tungod sa atong mga ekipo o “Heavy Equipment”, mas sayon na ang pagpa-hapsay ug pag-mentinar sa atong mga kadalanan…(“Farm to Market Roads”, 242.5 ka kilometros nga “city” ug “circumferential roads”, ug 170 ka kilometros nga “barangay roads”). Pinaagi sa paningkamot sa opisina sa atong ma-abtik nga Kongresista Anton Floirendo Lagdameo, ang Gobyernong Nasyonal naka-gahin og pondo alang sa padayong pag-kongkreto sa “Babak-Samal-Kaputian national road section”. Sa kasamtangan, 36.5 kilometros na ang na-kongkreto o 98.65% ang nahuman. Hingpit na gayud ang kahumanan niini karong tuiga 2010 pinaagi sa DPWH-Davao del Norte Engineering District. Ug sumala sa pinakalab-as nga taho gikan sa opisina ni Kongresman Anton, na-bidding na usab ang P330 Milyones nga unang hugna sa pag-konkreto sa atong circumferential road. Nagpadayon na ang pag-survey sa kalsada, ug sa dili madugay pagasugdan na ang pag-kongkreto nga i-dumala sa DPWH Regional Office XI.
Elektrisidad Sa programang elektrisidad, mikabat na sa kapin P27.5 million ang kantidad ang atong gika-tampo sa mao nga programa sukad sa tuig 1998 hangtud tuig 2009. Giapadayon nato kini nga programa ngadto sa mga sitio o purok pinaagi gihapon sa suporta ug koordinasyon sa opisina sa atong kongresista, sa atong gobernador, sa barangay nga hintungdan, ug sa DANECO.
Gambalay-Publiko ug Uban pa Public buildings. Gikan sa tuig 1998 hangtud tuig 2009, miabot na sa 676 ka mga proyektong gambalay-publiko (public buildings) ang nahimo nga kilangkuban sa pagpatukod, pag-improbar, ug pag-mentinar sa mga “Barangay Halls”, “Daycare Centers”, “Health Centers”, “Senior Citizens Building”, “Public Schools”, “Public Markets”, “City Hall”, “District Halls”, “SP Building”, “Public Gymnasium/Covered Courts,” ug uban pa. Mikabat sa kapin P81.5 million ang kinatibuk-an nga nagasto (194 ka proyekto ang nahimo sa Babak District, 286 sa Samal District, ug 196 sa Kaputian District lakip na sa Isla sa Talicud). Patubig. Naglangkub sa 35 ka barangay ang padayon pa nga ginatabangan sa atong Syudad aron ma-seguro ang limpyo ug mainom nga tubig. Ang laing 11 ka barangay ubos na karon sa serbisyo sa IGaCoS Water District nga ato usab nga gina-ayudahan depende sa ilang panginahanglan. Padayon ang atong pakig-alayon sa Local Water Utilities Authority (LWUA), DIDP, ubang ahensyang internasyonal nga nakiglambigit sa League of Cities of the Philippines sama sa UN-Habitat, JICA, USAID, ug uban pa, alang sa mga teknikal ug pinansyal nga pag-ayuda.
Pagpatuman sa Building Code Standards Pinasubay sa “The National Building Code of the Philippines”, gidumala sa City Engineer ang Office of the Building Official isip responsible sa aplikasyon sa mga building permits ug pagsanta sa mga konstruksyon nga walay opisyal nga permiso gikan sa maong buhatan, o kaha nakalapas sa mga gilatid nato nga mga plano, mga lokal ug nasyonal nga mga balaod. Gikan sa mga serbisyo sa Building Official mikabat sa hapit P1.6 Milyones ang na-kolekta sa tuig 2009 -- labaw og kapin P500 ka libo (o tunga sa milyon ka pesos) sa target nga P1.1 Milyones.
PAG-AMPING SA KINAIYAHAN Sa Tuig 2009, napa-lawig gayud nato ang mga programa ug pagpaningkamot alang sa malahutayong pag-dumala, pag-protekta, ug pag-preserba sa atong kinaiyahan ug mga bahanding-kabilin.
Waste Management Napalit na sa panggamhanang lokal ang dose (12) ka ektaryang luna didto sa Sampao, aron tukuran sa atong “Ecological Park”. · Magsilbi kini isip sentrong dapit-labayanan sa mga “residual wastes”; · Apan dili kini usa ka yanong basurahan, tungod kay parke ang konsepto niini; ug, · Pagabutangan kini og mga pasilidades nga gikinahanglan alang sa maayong pagdumala sa mga basurang malata ug dili malata. · Tungod sa atong pakig-alayon sa Environmental Governance (EcoGov) Program sa united States Agency for International Development (USAID), nagiyahan kita sa pag-himo og site development plan sa maong EcoPark. · Mosunod na ang pagtanom sa mga “buffer plants” sa maong EcoPark sa dili madugay.
Subay pa gihapon sa maong programa, gi-hingusgan usab sa atong mga ka-barangayan ang serbisyong pagkolekta sa mga basura. Kanaunay usab ang atong madasigong pagkolekta ilabi na sa panahon sa mga espesyal nga okasyon sama sa “festival”, piyesta, ug “clean-ups”. Ug subay sa atong lokal nga balaod, madasigon gayud kita nga naga-kolekta og “garbage fees” isip usa sa mga rekisetos sa pagkuha og “business permits” sa atong mga negosyante. (Naka-dugang usab kini og P241,635.00 sa atong lokal nga panudlanan.)
Coastal Resources Management Gipadayon nato ang mga paningkamot sa pag-organisa ug paghatag og kapasidad sa mga yanong lumolupyo sa kabaybayunan. · Sa tuig 2009, unom (6) ka barangay nga nagsapnay sa walo (8) ka “Marine Protected Areas (MPA) ang nahatagan og pag-bansay-bansay aron sila maandam sa pag-implementar ug pagdumala sa mga MPAs. · Padayon usab ang atong programang rehabilitasyon sa atong mga bakhaw o “mangroves”. o Nakiglambigit kanato dinhi ang DENR-XI, Holy Cross of Davao College, ang Ateneo de Davao University, ang atong kapuso sa GMA-Davao, gobyernong lokal sa Barangay Peñaplata, Barangay Tambo, ug uban pang hut-ong sa katilingban. o Nakiglambigit usab kanato ang Philippine National Police (PNP) ug DENR alang sa “Adopt a Mangrove Project” didto sa Sanipaan ilawum sa programang “Police Pangkalikasan”.
Turismo Napa-lawig usab nato ang pagpalambo sa atong turismo. Atong gi-implementar ang “Coastal Park Development Project” nga gi-pondohan og P4 million niadtong 2008 ug P3 million sa milabay nga tuig 2009. Busa, na-usab na ang dagway sa baybayon sa Barangay Villarica duol sa pantalan gikan sa hitsurang puno sa mga gagmay nga temporaryong balay ngadto sa usa ka maanindot nga “baywalk type” nga “coastal park”. Kini dunay katas-on nga 84 metros ug kalapad nga 1,008 metro quadrado. Ang importante: Gi-pahiluna gayud nato ang mga pamilyang na-apektohan sa maong proyekto. Naandam nato ang ilang lugar-kabalhinan nila, i-labi na ang kalsada, tubig, kuryente, ug ang paghakot sa ilang mga materyales. Nahimo kini nga basehanan sa pagbalhin sa uban pang mga pamilya ngadto sa ilang tagsa-tagsa ka “relocation sites.”
Climate Change Kabahin sa problema sa “climate change”, usa ang atong Syudad sa 16 ka LGUs sa tibuok Pilipinas nga mi-gakos sa proyektong Integrated Coastal Enhancement: Coastal Research, Evaluation and Adaptive Management (ICE-CREAM) for Climate Change, nga gi-dumala sa Marine Science Institute sa University of the Philippines (UP-MSI). Tungod niini, … · Na-butangan og mga monitoring stations ang ilawum sa atong kadagatan diha sa Sanipaan Shoal sa Tambo ug didto sa Coral Garden sa Talikud. · Napahamutang usab ang remote weather station facility dinhi sa City Hall, nga mo-rehistro “on-line” sa internet sa kahimtang sa panahon ning dapita sa atong rehiyon.
Reforestation Duha na ka tuig ang atong gitukod nga “nursery” diha sa bag-ong “city hall site”. Karon, 2,480 na ka mahogany ang nagtubo sa maong lugar. Nagaluyong usab kita og nagkalain-laing klase sa prutas ug kahoy aron matanom pohon didto sa nauna nang nahisgutang “Ecological Park”.
AGENDA 3. PAGKA-ON SA TANAN (FOOD SECURITY)
Produksyon sa Panguma Sa milabay nga Tuig 2009, migahin kita og kapin sa P3.6 Milyones alang sa mga programa sa pagpalawig sa seguridad sa pagkaon. Kabahin niini ang suporta sa produksyon sa mais, humay, lubi, saging, gulay ug mga lagutmon. Tungod niini, …
Pagbaligya sa Abot sa Kaumahan Isip pagtabang sa atong mga mag-uuma ngadto sa pagbaligya sa ilang mga ani, … · Tinu-ig nato nga gi-saulog ang Farmers Week ug Tabo sa Banay; · Gi-lusad usab nato ang Barangay Bagsakan Project, diin… o nakigtambayayong kanato ang Department of Agriculture sa pagpang-apud-apod og mga ekwipo sa panguma ngadto sa unom (6) ka mga barangay (San Isidro, San Antonio, Aumbay, Libertad, Anonang, ug Sta. Cruz) nga mo-kantidad sa P300,000 matag barangay; o Naka-dasig kini sa atong mga kaigsoonang mag-uuma nga maka-pamaligya sa mga abot sa ilang kaumahan diha sulod sa ilang nagkadaiyang mga barangay; o Pinaagi niini, mas nakabarato ang mga lumulopyo sa mga dapit nga layo sa palengke; ug, o Ang mga mag-uuma dili na kinahanglang mangapital kanunay alang sa pagbyahe sa ilang mga abot.
Agri-Talakayan ug Pagbansay-bansay Padayon kita nga mipahigayon og mga trainings sa mga barangays ug mga eskwelahan mahitungod sa kaayuhan sa paggamit ug organikong abono, saktong pag-gamit sa pestesidyo, mga bag-ong stratehiya sa pagpamaligya sa ani o produkto, ug uban pa.
ANIMAL HEALTH and SAFETY Sa atong pagpaninguha nga mamahimong “rabies-free” ang atong siyudad, … · Malamposon nato nga nabakunahan ang hapit 5,000 ka mga iro sa tibuok Isla. · Gipahingusgan ang information ug education campaign sa mga eskwelahan ug mga barangay, kalabot sa dautang epekto sa rabies ug kon unsaon kini nga malikayan.
Aron mas mapalambo ang pagpamuhi ug kahayopan, mipahigayon kita og Veterinary Medical Mission. Kwarenta (40) ka barangay ang nabisita sa grupo ug hapit 32-mil ka kahayopan ang nahatagan og mga tambal ug bitamina, lakip na serbisyong-medikal. Alang sa kaluwasan sa atong mga mamalitay og karne, atong gipanghingusgan ang kampanya sa pagpa-undang sa pagpang-ihaw og kahayupan gawas sa atong slaughterhouse.
FINANCING AND LIVELIHOOD PROGRAMS Sa milabay nga Tuig 2009, atong napa-abot sa atong mga lungsoranon ang mosunod nga mga programa sa panginabuhi-an: · Aqua/Mariculture. Mi-apud-apod kita og 16,000 ka similyang hito ug tilapia ug atong gitabangan ang 15 ka seaweed growers; · Animal Dispersal. Miapud-apod usab kita og nagkadaiyang livestocks sama sa karabaw, baka, kanding og mga manok ngadto sa 209 ka mag-uuma; · Forage Development. Aron maseguro nga sa tanang higayon adunay andam nga pagkaon alang sa mga binuhing baka o kabaw o kanding, miapud-apod usab kita og mga similya sa kumpay sa 87 ka mag-uuma; ug, · Micro-Lending. Napulo (10) ka mga kooperatiba ug asosasyon, ug beinte-y-nueve (29) ka indibidwal ang naka-benepisyo sa atong Micro-Lending Program. Kapin sa P1 Milyon ang pondo nga nagahin para niini. Pinaagi sa atong pinansyal ug teknikal nga suporta, napa-lambo ang mga ginagmayng panginabuhian sa atong mga kaigsoonan.
INVESTMENT · Bag-ong negosyo. Sa mi-labay nga tuig, 462 ka mga bag-ong negosyo ang na-abli dinhi sa atong Syudad. Naka-tampo kini og dugang trabaho sa 276 ka lumulupyo sa Samal. · Rehistradong establisimento. Sa pagkakaron, hapit 2,000 na ka mga establisimento ang rehistrado nga nag-negosyo sa atong syudad. · One-Stop Shop. Pinaagi sa makanunayong pag-hashas sa atong One Stop Shop, mas napa-dali ug mas na-hapsay ug natuman ra gyud ang dugay na natong gi-damgo -- nga dili na mo-lapas sa usa ka oras ang proseso aron makuha sa usa ka negosyante ang iyang Business Permit. · |
Ipadayon Nato!... Ipa-lawig Pa Nato!...